Bir MES (Manufacturing Execution System) projesinde ilk 100 gün, projenin sonraki 5 yılını belirler. Bu süre içinde yapılan teknik kararlardan çok, vardiya başlarında operatörle yapılan 15 dakikalık konuşmalar; sistemin gerçek hayatta kullanılıp kullanılmayacağını belirler.
1. Hat Mühendisi ile İlk Tur (Hafta 1)
Yazılım ekibinin ilk yapması gereken; ofiste değil, hattın yanında 4 saat geçirmektir. Her istasyonda "şu an bu işi nasıl yapıyorsun?" sorusu sorulur. Cevaplar genelde Excel, kağıt çetelesi, WhatsApp grupları ve operatör başının gözlemi içerir. Bu mevcut akış, MES'in replicate etmesi gereken zemin.
2. Veri Modeli: 7 Temel Varlık
- Sipariş (Work Order): müşteri talebinden gelen üretim emri
- Reçete (Recipe / BOM): hangi hammadde + ne miktarda + hangi süreçle
- İstasyon (Workstation): fiziksel makine veya el işçiliği noktası
- Operatör: kim, hangi vardiyada, hangi yetkiyle
- Parti (Lot / Batch): aynı koşullarda üretilmiş seri
- Olay (Event): start, stop, defect, rework, scrap — zaman damgalı
- Ölçüm (Measurement): SPC verileri, kalite kontrol değerleri
3. PLC Entegrasyonu: Modbus, OPC UA veya Direct?
Eski PLC'ler (Siemens S7-200, Allen-Bradley MicroLogix) genelde Modbus TCP konuşur — basit ama register seviyesinde okunması gerekir. Yeni nesil (S7-1500, ControlLogix) OPC UA destekler — semantic, tip güvenli, abonelik bazlı. Çok eskiyse ve hiçbiri yoksa: serial→Ethernet adaptörle Modbus'a köprülenir. Asla "hat çalışırken müdahale" yapılmaz; planlı duruşta kurulur.
4. Operatör Arayüzü: 3 Tıkla Tüm İş
Operatörün gün boyu kullanacağı ekran; ergonomi açısından en kritik UI'dır. Her ekstra click vardiyada toplam 2-3 dakika kayıp eder. Hedef: "vardiya başlat → ürün seç → start" 3 click. Eldivenli el için butonlar minimum 60×60 px, yüksek kontrastlı. Endüstriyel tablet 24/7 çalışır, glass screen ile değil capacitive touch ile.
5. Veri Toplama Hızı vs. Doğruluk
PLC'den her saniye 50 ölçüm geliyor mu? Hepsini saklamak gereksiz büyük veri yapar. Üretim ortamı için tipik desen: yüksek frekanslı veriyi (örn. 10 Hz) ring buffer'da 24 saat sakla, ardından 1 dakika rolling average olarak uzun arşive yaz. Anomali tespiti yüksek frekansta, raporlama düşük frekansta yapılır.
6. İlk Hata: Kullanıcı Dirençi
MES açıldıktan 2 hafta sonra: operatörler hala paralel olarak Excel'i tutmaya devam eder. Sebep: sisteme güvenmiyorlar. Çözüm: "Excel'i bırak" demek değil; sistemin Excel'den daha iyi olduğunu PROVE etmek. Örnek: vardiya sonu raporunu eskiden 20 dakikada hazırlayan operatör, MES ile 2 dakikada otomatik aldığında dönüş kaçınılmaz olur.
7. ERP'ye Köprü
MES, ERP'nin (SAP, Logo, Microsoft Dynamics) yerine geçmez; ona bağlanır. ERP siparişi MES'e gelir → MES üretim emrini yönlendirir → tamamlanan parti ERP'ye stok hareketi olarak döner. Bu çift yönlü iletişim REST API veya kurumsal sistemler arası mesaj kuyruğu (RabbitMQ / Kafka) üzerinden gider. Senkronizasyon hataları için reconciliation scripti şart.
8. Standart Uyumluluk: ISO, IATF, FDA
Otomotiv (IATF 16949), gıda (ISO 22000), ilaç (FDA 21 CFR Part 11) sektörlerinde MES; denetçiye "hangi parti, ne zaman, hangi operatör tarafından, hangi parametrelerle üretildi?" sorusunu 30 saniyede cevaplamalı. Audit log silinemez (immutable); değişiklikler önceki değerin üstüne yazmaz, yeni satır olarak eklenir.
AIOR olarak 12 farklı fabrikada MES devreye aldık; otomotiv, mobilya, gıda, kozmetik. Her birinde ortak ders: ilk 100 günü doğru kurarsanız, sistem 5 yıl boyunca ekibin parçası olur; yanlış kurarsanız, raflarda toz tutar. Yazılım kurulumu kolay; alışkanlık değişikliği zor.
