TSE Yetkili Teknik Sorumlu (AİTM · MARTOY · TORTOY · MOTOY)

AİTM, MARTOY, TORTOY, MOTOY Nedir?

Türkiye'de yola çıkacak veya satışa sunulacak her motorlu araç; tip onayı (üretim öncesi) veya tadilat/dönüşüm uygunluğu (mevcut araçta değişiklik) süreçlerinden geçer. Bu süreçler dört ana yönetmelikle düzenlenir ve her birinde işin teknik sorumluluğunu üstlenmiş, TSE tarafından sertifikalandırılmış bir Yetkili Teknik Sorumlu (YTS) bulunması zorunludur.

• AİTM — Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik: mevcut bir aracın değiştirilmesi/dönüştürülmesi (LPG/CNG dönüşümü, ambulans · cenaze · kamulaştırılmış ticari araç dönüşümü, soğutuculu / panelvan / damper kasalı kamyon tadilatı, taksi/dolmuş konfigürasyonu, engelli aracı tadili, römork montajı) süreçlerini düzenler. Atölyeniz yetkili sayılması için bir YTS makine mühendisi atamak ZORUNLU.
• MARTOY — Motorlu Araçlar ve Römorklarının Tip Onayı Yönetmeliği (EU 2018/858): M kategorisi (yolcu — M1/M2/M3), N kategorisi (yük — N1/N2/N3) ve O kategorisi (römork — O1/O2/O3/O4) araçlarının üretim aşamasındaki tip onayını düzenler. Üretici şirketin bir YTS mühendisi ile temsil edilmesi zorunlu.
• TORTOY — Tarım ve Orman Araçlarının Tip Onayı Yönetmeliği (EU 167/2013): T1-T5 traktör, biçerdöver, tarımsal römork, orman makinesi kategorilerinin tip onayını düzenler.
• MOTOY — Motosiklet, Moped ve Üç-Dört Tekerlekli Araçların Tip Onayı (EU 168/2013): L1e-L7e (moped, motosiklet, ATV, quad) kategorilerinin tip onayını düzenler.

Yetkili Teknik Sorumlu (YTS) Kimdir?

AİTM/MARTOY/TORTOY/MOTOY kapsamındaki YTS; aracın imalat, montaj veya tadilatının yönetmelik şartlarına uygun yapıldığını teknik olarak teyit eden ve bu uygunluk raporu altına imzasını atan sertifikalı mühendistir. Yönetmelik genellikle Makine Mühendisi (veya bazı dönüşümlerde Otomotiv Mühendisi) diplomasını şart koşar; ayrıca TSE'nin düzenlediği YTS Eğitimi ve Sınavı'ndan geçilmiş olmalıdır.

YTS Olabilmenin Şartları

• Makine Mühendisi veya Otomotiv Mühendisi diploması (lisans)
• TMMOB-MMO (Makina Mühendisleri Odası) üyeliği ve serbest meslek/iş tecrübesi
• TSE tarafından yılda birkaç kez düzenlenen YTS Eğitimi'ne katılım (Gaziantep · İzmir · Ankara · İstanbul vb.)
• Eğitim sonrası TSE sınavından başarılı olmak — sınav konuları: AİTM, MARTOY, TORTOY, MOTOY mevzuat + teknik dosya hazırlama + COP (Conformity of Production) prensipleri
• Sınav başarısı ardından TSE'nin Yetkili Teknik Sorumlu listesine kayıt

AIOR Mühendislik & Danışmanlık Kapsamı

• 1. Sektör/Yönetmelik Tespiti: işiniz hangi yönetmelik kapsamında (AİTM tadil, MARTOY üretim, TORTOY tarım aracı, MOTOY motosiklet), hangi sertifika sınıfı gerekli, hangi mühendis profili (makine vs otomotiv) uygun — yol haritası raporu çıkarılır.
• 2. YTS Eğitimi & Sınavı Hazırlığı: ekibinizdeki mühendise TSE'nin YTS eğitim+sınavına özel hazırlık. Soru bankası çalışması, mevzuat özetleri, geçmiş sınav tipleri ve teknik dosya örnek soruları. Eğitim & sınav kaydını TSE üye portalı üzerinden tarafımızca yapıyoruz.
• 3. Teknik Dosya (Information Folder) Hazırlığı: MARTOY/TORTOY/MOTOY için aracın tüm teknik özelliklerini içeren standart formatta dosya — boyutlar, ağırlık, motor/şanzıman, fren, emisyon, gürültü, çarpışma, frenleme mesafesi vb. başlıklarda. Dosya tip onayı başvurusunun temel evrakıdır.
• 4. Akredite Test Laboratuvarı Koordinasyonu: TÜRKAK akrediteli laboratuvarlarda (TÜRKAK'ın akrediteli testleri için) emisyon, gürültü, çarpışma, fren, görüş alanı, ışık testlerinin sıraya konulması, dosyalanması. Lab ücretleri MÜŞTERİYE AİTTİR, koordinasyonu biz yaparız.
• 5. AİTM Tadilat Projesi: araç tadilatı yapan atölyeler için tadilat projesinin (örneğin: römork montajı, LPG dönüşümü, soğutuculu kasa, ambulans dönüşümü) teknik çizimleri, hesapları, malzeme listesi, montaj akış planı ve YTS uygunluk raporu — Bakanlık başvurusuna hazır pakette teslim.
• 6. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı / TSE Başvurusu: tip onayı başvurusu (Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı) veya AİTM tadilat uygunluk başvurusu (TSE üzerinden) sürecinin yönetimi; dosya yükleme, eksik talebi cevaplama, randevu takibi.
• 7. COP (Conformity of Production) Denetimi: seri üretici firmalarda her 2 yılda bir yapılan COP denetiminde firmanın yanında durur, teknik dökümanları hazırlar, denetçiye refakat eder.
• 8. Bakanlık Sicil Takibi: tip onayı belgesinin numarası alındıktan sonra Bakanlık sicil sisteminde aracın kaydı, EC-WVTA (Whole Vehicle Type Approval) numarasının ürün kalitesine yansıtılması, üretim hattında izlenebilirlik prosedürü.

Tipik İş Senaryoları

• Bir kamyon üst yapı atölyesi (kasa, damperli, soğutuculu) AİTM uygunluk yetkisi almak istiyor — YTS mühendisini ekibinize alma süreci
• LPG/CNG dönüşüm istasyonu kuruluşu — atölye yerleşim projesi + AİTM yetkisi + YTS atama
• Ambulans/cenaze/kurtarıcı dönüşümü yapan firma — her dönüşüm için YTS uygunluk raporu süreci
• Yerli traktör/biçerdöver üreticisi — TORTOY tip onayı + Information Folder + test lab koordinasyon
• Yerli elektrikli moped/scooter üreticisi — MOTOY tip onayı (L1e-L3e) + EMC + batarya testleri
• Otobüs/midibüs (M2/M3) üreticisi — MARTOY tip onayı, çarpışma + yangın güvenliği testleri
• Ticari damper/yarı römork üreticisi (O3/O4) — MARTOY tip onayı + fren sistemi testleri
• Üst yapı tadilatçısı — Bakanlık siciline kayıt + e-Tadilat sistemine uyumlu evrak akışı

Detaylar İçin Teklif Aşaması Neden Önemli?

$599 başlangıç ücreti; keşif görüşmesi, sektör/yönetmelik tespit raporu ve yol haritası dokümanını kapsar. Gerçek kapsam projeye göre belirgin biçimde değişir: tek bir AİTM tadilat uygunluğu mu, çoklu varyant ile MARTOY tip onayı mı, yeni bir L kategorisi araç için tüm direktif testleri mi gerekli? Akredite lab test ücretleri (TÜRKAK akrediteli laboratuvar tarifesine göre 50.000-500.000 TL aralığında değişir) ve Bakanlık harçları MÜŞTERİYE AİTTİR. Net teklif keşif sonrası 3-5 iş günü içinde iletilir.

Önemli: Dahil OLMAYAN kalemler

• Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tip onayı başvuru harçları, EC-WVTA belge ücretleri
• TSE'nin YTS eğitim + sınav ücretleri (TSE resmi tarifesine tabidir)
• TÜRKAK akrediteli laboratuvar test ücretleri (emisyon, gürültü, çarpışma, fren, EMC vb.)
• TMMOB-MMO üyelik ve yıllık aidat ücretleri (mühendise ait)
• KDV ve diğer kanuni vergiler (her aşamada ayrıca faturalanır)
• Üretim hattı/atölyede tespit edilen eksik altyapı, ekipman veya tadilat işleri
• Noter onayı, apostil, çeviri, e-imza ücretleri
• Yurtdışı homologasyon (E1/E2/E3 numarası, ECE Regulations dosyaları) ek ücret olarak teklife eklenir